فصل نهم بيماريهاى معده بيماريهاى معده ممكن است از سوء مزاج سادهء شانزده‌گانه باشد . ممكن است از سوء مزاج همراه ماده باشد و مادهء همراه سوء مزاج امكان دارد : خلط خونى ، يا خلط صفرايى همه نوعش يا بلغمى شيشه‌اى باشد . يا مادهء خلط سبب سوء مزاج ، آبكى و در حركت است ، يا مادهء رقيق و آرام و بىحركت است . يا اينكه ماده‌اى است مىجوشد ، يا بلغمى ترش و شورمزه است . يا مادهء سبب سوء مزاج خلط سودايى ترش‌مزه است . 1 - ممكن است سبب سوء مزاج معده از ورم باشد . 2 - امكان دارد سبب قرحه باشد . 3 - يا شايد گسستن تك ( انحلال فرد ) و امثال آن در درون يا بيرون معده روى دهد و معده دچار بيمارى شود . سبب گسستگى پيوندى بيرونى از قبيل : صدمه ديدن ، ضربت خوردن و امثال آن مىباشد . 4 - امكان دارد كه معده در راه سوراخ شدن يا ترك برداشتن باشد و هنوز سوراخ نشده است و بيمارى سوراخ شدن در آينده رخ دهد . اگر حال گداختن جرم معده به حدّى رسيد كه جرم معده سوراخ شود ، دارندهء معده مىميرد . بقراط مىفرمايد : هركسى معده‌اش سوراخ شود ، با مرگ حتمى روبه‌رو است . 5 - اگر تنيدهء پرزه رگهاى معده شل و سست و كم تاروپود باشد بيمارى براى معده به ارمغان مىآورد . 6 - تنيدهء پرزه رگها ( الياف ) زياد از اندازهء لازم سفت گردد ، معده را به بيمارى مبتلا مىكند . 7 - شايد ناسازگارى و بيمارى معده از خلقت اولى سرچشمه گيرد ، مثلا در برابرى با معدهء طبيعى ديگر ، بسيار بزرگ يا بسيار كوچك باشد . 8 - شايد ناسازگارى سببش شكل و هيئت معده باشد ، مثلا بيش از حالت عادى گرد و مستدير باشد . 9 - شايد زبرى و صافى غير عادى سبب ناسازگارى معده شود ، مثلا بسيار صاف و لغزاننده باشد . 10 - شايد سبب بيمارى معده از قرارگاه معده باشد كه در وضعيت غير عادى قرار گرفته باشد ، مثلا برآمده‌تر از آن باشد كه طبيعى است . 11 - راه‌بندانهايى در پرزه رگهاى معده رخ دهد . 12 - گدار معده به كبد بند آيد ، كه اگر در مجراى ميان معده و كبد راه‌بندان رخ دهد فساد معده پديد آيد .